İMMUN ÇATIŞMAZLIĞI

İmmunokompetent sistemi orqanizmin vacib mühafizə reaksiyası olan immunitetin əsasıdır. Bu sistemdə baş verən hər hansı qüsur immun proseslərin pozulmasına gətirib çıxarır. İmmun çatışmazlığı nəticəsində orqanizmin xəstəliklərə qarşı müqaviməti zəiflədiyindən, belə insanlar tez-tez xəstələnir və xəstəliyi ağır keçirirlər.

İmmunokompetent toxumasının funksiyası pozulduqda yaranan patoloji dəyişikliklər immunopatoloji proseslərdir ki, bunlara orqanizmin immun sisteminin anadangəlmə və qazanılma qüsurları, yəni immun çatışmazlığı sindromları, allergik reaksiyalar, autoimmun proseslər aiddir.

İmmun çatışmazlığı ilkin, yəni anadangəlmə və ikincili, yəni, qazanılmış olmaqla iki yerə bölünür. İlkin immun çatışmazlığı olan uşaqlar yoluxucu xəstəliklərə tez tutulur, fiziki inkişafdan geri qalanlar, bədxassəli şişlərdən və yaxud yoluxucu xəstəliklərdən elə kiçik yaşlarda tələf olurlar. İkincili ümumi çatışmazlığı isə inkişaf dövründə keçirilən xəstəliklərdən, yaxud dərman preparatların təsiri ilə əmələ gəlir.

loading...

İlkin immun çatışmazlığı sindromları üç qrupa bölünür:

  1. Hüceyrəvi immun çatışmazlığı sindromlarına axondroplaziya (Mak-Kyusik sindromu) və timus vəzisinin ageneziyası, yəni inkişaf etməməsi (Day-Corc sindromu) aiddir. Mak-Kyusik sindromunun nəsildən nəsilə autosom dominant yolla, Day-Corc sindromunun isə nəslə verilmə üsulu hələki bəlli deyil.
  2. Humoral immunitet çatışmazlığı sindromlarında X xromosomunun vasitəsilə nəsildən-nəsilə əlaqəli şəkildə ötürülür. Bunlara X xromosomu ilə əlaqəli olan aqammaqlobulinemiya, yəni Bruton sindromu və immuno-qlobulinlərin başqa-başqa növlərinin irsi çatışmazlığı, yəni, IgE çatışmazlığı yaxud Best sindromu aiddir. Bütün immunoqlobulinlərin sintezini Burton sindromu pozur.
  3. Qarışıq, yəni hüceyrəvi və humoral immunitet çatışmazlığı sindromları nəsildən-nəsilə autosom-resessiv yolla ötürülür. Bunlara İsveçrə tipli aqammaqlobulinemiya, yəni, Qlansman-Riniken sindromu və ataksiya-teleangiektaziya, yəni, Lüi-Bar sindromu daxildir. Bu sindromlar zamanı humoral və hüceyrəvi immunitet paralel surətdə zəifləməsinə səbəb timus vəzinin və periferik limfoid toxumasının hipoplaziyaya uğramasıdır.

Qazanılmış immun çatışmazlıq iki növ olur birincili və ikincili.

  1. Birincili, yəni bilavasitə limfoid toxumanı zədələyən amilin əmələ gətirdiyi immun çatışmazlıq sindromu.
  2. İkincili, yəni qanda və limfada baş verən şiş xəstəlikləri zamanı yaxud bəzi müalicə metodları ilə əlaqədar yaranan immun çatışmazlığı.

İnsanın orqanlar sistemi və xəstəlikləri, i. A. Axundov, “MVS nəşr”, Bakı – 2019

loading...

Bunlarıda bəyənə bilərsiniz ...